W świecie baśni, bajek i bajeczek

Anna Kotas

"Baśń to elementarz, z którego dziecko uczy się czytać we własnym umyśle,

elementarz napisany w języku obrazów.

Jest to jedyny język, dzięki któremu możemy zrozumieć siebie i innych, zanim dojrzejemy intelektualnie"

Bruno Bettelheim

 

Maria Molicka pisze: Baśnie bawią, są pełnym wrażeń sposobem przeżywania, dostarczają tym samym dzieciom wielu przyjemności. Baśnie spełniają wiele niezbędnych funkcji w rozwoju dziecka, mogą też spełniać funkcje terapeutyczne.

 

Świat baśni wychodzi naprzeciw możliwościom dziecka w wieku przedszkolnym, jego potrzebom poznawczo – emocjonalnym, oraz nieco magicznemu sposobowi myślenia. Baśnie i bajki tworzą świat szczególny – świat, w którym lęk uzupełnia nadzieja. Baśń nie jest próbą realizacji marzeń czy też ucieczką w krainę fantazji ale jest dla dziecka radosnym przeżywaniem przygody „na niby”. To przygoda czyni baśń interesującą, pobudza wyobraźnię dziecka, rozjaśnia umysł, a przede wszystkim pociesza i obiecuje: nie bój się, okaż odwagę, pomóż drugiemu w potrzebie. Wszystko to dzieje się w poczuciu bezpieczeństwa, co również wpływa na siłę oddziaływania baśni i bajki na dziecko.


Dzieci bardzo lubią słuchać baśni. Zaspokajają one u dziecka potrzebę utożsamiania się z bohaterem idealnym i pozwalają zobaczyć zwycięstwo dobra nad złem. Dziecko identyfikuje się z postaciami i spontanicznie uzewnętrznia swoje emocje. Baśnie mają charakter kompensacyjny, mogą przynosić pocieszenie, uspokojenie oraz redukować lęk. Zaspokajają psychiczne potrzeby dzieci, w szczególności potrzebę miłości i poczucia bezpieczeństwa. Magiczny sposób myślenia ułatwia dzieciom zrozumienie skutków zdarzeń i daje wsparcie. Szczęśliwe zakończenie obniża poziom lęku i zapewnia radość oraz optymizm. Dzieci próbują oceniać postacie i zastanawiać się nad ich zachowaniem. Baśnie rozwijają więc świadomość, refleksyjność, wyobraźnię, wzbogacając przy tym mowę.

Lektura baśni uruchamia różne mechanizmy psychologiczne, głównie naśladownictwa i identyfikacji, przyswajania wiedzy oraz mechanizmów odwrażliwiania, przez co spełnia wielką rolę w profilaktyce i terapii. Baśnie, to najbliższe dziecku utwory, w których świat realny miesza się z fantastycznym. Dziecko zapoznaje się w nich z sytuacjami niosącymi niepokój oraz znajduje rozwiązanie problemu. W świecie baśni można znaleźć przyjaciół, przeżyć wspaniałe przygody, a przede wszystkim pozbyć się lęku. Baśnie nazywane są lekturą pocieszenia, bo skutecznie spełniają tę rolę do dziś.

Baśnie - podobnie jak zabawa - pomagają uświadomić dzieciom nowe wzory zachowania.


W bajkoterapii, pojęcie baśni zastąpiono bajką terapeutyczną. Można wyróżnić 3 rodzaje bajek:

  • relaksacyjne, które uspokajają i odprężają, a także odwołują się do wszystkich zmysłów,
  • psychoedukacyjne - wskazują dzieciom wzory zachowania w sytuacjach trudnych, dotyczących np. lęku, wykluczenia z grupy. Ich bohaterowie mają problemy nawiązujące do przeżyć dziecka. Mówią o emocjach, uwrażliwiają na potrzeby innych i dają wsparcie poprzez wskazanie sposobu działania,
  • terapeutyczne - składają się z kilku części. Ich bohater przeżywa konkretny i podobny problem co dziecko (np. lęk przed szpitalem), zawierają elementy - postać, zabawki - które dają dziecku poczucie wsparcia oraz pozytywny i optymistyczny koniec. To skutecznie pomaga dziecku poradzić sobie w sytuacjach stresujących.

Bajki uwrażliwiają dzieci na los innych, uczą  tolerancji, empatii, rozwijają wyobraźnię i fantazję. Warto więc zaproponować dzieciom również kończenie bajek, malowanie przeżyć powstałych podczas słuchania oraz inscenizacje.

 

Dla dziecka w wieku przedszkolnym bajki i baśnie to źródło bogatej wiedzy o świecie ludzi. Baśnie uczą, w jaki sposób ludzie się zachowują i jakie to pociąga za sobą konsekwencje. Pokazują, co jest dobre, a co złe, oraz która z tych dróg jest – w ujęciu długofalowym – bardziej opłacalna. Bajki to często punkt wyjścia do rozmowy o emocjach i wartościach. Mądrze wykorzystane, nauczą dzieci, czym jest dobroć, sprawiedliwość, przyjaźń, troska, odwaga czy męstwo, zwiększając tym samym dziecięcą wrażliwość na innych ludzi, ich radości, smutki i krzywdy.

Ważne, by czytane bajki i baśnie były wybierane mądrze. Ponadczasowe historie Calineczki, Kopciuszka czy Brzydkiego Kaczątka otwierają relacje rodzica z dzieckiem na rozmowę o naprawdę ważnych sprawach.


 

Opracowano na podstawie:

www. dzieci.pl

Beata Bielska, Dziecko w świece baśni, bajek i bajeczek, w: Bliżej  Przedszkola, marzec, 2014